گفتار چهارم گاهشمارى ايرانى در ديوان عربى تاريخ شمسى و تاريخ قمرى در صدر اسلام * شهور فرس * گاه‌شمارى اهل قم * نام‌هاى سىروزهء فارسى در فارس * سال خراجى * فهرست حمزهء اصفهانى * نظرى دربارهء اين فهرست * هديهء نوروز و مهرگان * تهنيت نوروز و مهرگان * نوشته‌ها و اشعارى كه در تهنيت نوروز و مهرگان نوشته و گفته شده است * خاندان منجّم * يحيى پسر ابان گشنسب و پسرانش * پسران على بن يحيى * تثبيت نوروز و بازكردن خراج در سال شمسى هرچند ديوان خراج پس از برگرداندن زبان آن شكل عربى به خود گرفت ولى گذشته از بسيارى از اصطلاحات آن‌كه به زبان فارسى باقىماند يكى از اركان مهم آن هم كه تاريخ يا تقويم آن بود همچنان براساس گاهشمارى ايرانى ادامه يافت . زيرا گاهشمارى عربى بر مدار ماه‌هاى قمرى بود و ماه قمرى هم براى ديوان خراج كه برپايهء كشاورزى و آن هم بر مدار ماه و سال شمسى استوار بود تناسبى نداشت و ناچار مىبايستى در ديوان خراج همان تاريخ شمسى ايرانى حفظ مىشد و چنين هم شد .